Geef een AI een doel, een budget en een creditcard en laat hem je vakantie boeken. De mooiste plek voor de beste prijs, binnen jouw kaders. De kans is groot dat hij het nog beter regelt dan jij. Robert Timmer van The-Paradox gebruikte dat voorbeeld in een gesprek met Dolf L'Ortye over AI en strategie-executie. Want als een AI binnen duidelijke kaders een vakantie kan regelen, komt er vanzelf een grotere vraag op tafel. Kan een AI dan ook je strategie uitvoeren?

Het eerlijke antwoord is ja en nee. Daartussen zit precies jouw werk.

Een plan is nog geen strategie

Dolf ziet dat veel strategieën bij nader inzien vooral ambitiestatements zijn, een mooi doel, een hoop energie, maar weinig over het hoe. “Als je de AI alle ruimte geeft om dat hoe te bepalen zonder bij te sturen, dan is de kans klein dat er een uitvoerbaar plan, een echte strategie, uitkomt,” zegt hij.

Kortom, je moet de AI voeden. Bij een te plannen vakantie kan de AI je blijven bevragen totdat hij genoeg weet om tot uitvoering over te gaan, het wat, het hoe en het doen. “Let wel, je doel is dan de vakantie boeken,” zegt Dolf. “Het resultaat is een geboekte vakantie, maar je moet nog wel zelf op pad.” Dat is waar het echte verschil zit. De AI helpt enorm bij het scherpstellen van het plan, maar de vakantie maak je toch echt zelf, en grote kans dat er onderweg iets gebeurt dat niet in het plan stond.

Complicated kan hij, complex niet

Robert maakt een scherp onderscheid. “Complicated bestaat uit heel veel stukjes en brokjes informatie, en daar is AI fantastisch in,” begint hij. “Het wordt complex op het moment dat een AI de context moet begrijpen, dat er een ethisch of moralistisch kader is, als irrationaliteit en emotie de boventoon gaan voeren.” De grens ligt volgens hem bij het leervermogen van het model. “Je probeert de wereld in een model te bevatten, terwijl het leven niet in een model te bevatten is.” En laat dat nou net het terrein van de mens zijn. “Op het vlak van omgaan met onzekerheid zijn wij mensen juist extreem goed. We voelen ons er niet prettig bij, maar we zijn er extreem goed in.”

De data die nergens staat

Een AI heeft data nodig om iets te kunnen. Bij een vakantie is vrijwel alles te vinden. Bij echte verandering niet. “In de wereld van strategie-executie en organisatieverandering staat heel veel context en data nergens,” zegt Dolf. “Dat zit in de hoofden van mensen, dat zijn patronen tussen mensen. Historie in het bedrijf.” Daar ontstaat wat hij een kennisgat noemt. De AI zal zonder die informatie toch een voorstel doen. Hopelijk zie jij welke context en data ontbreken. Dan moet jij hem voeden, anders loopt hij met overtuiging de verkeerde kant op. Maar je zult niet altijd weten wat de AI niet heeft meegenomen, want die kennis is voor jou zelf vaak ook niet zo expliciet.

Hij geeft altijd een antwoord

Dat gevaar zit dieper, want een AI komt altijd met een antwoord. “Hij zal altijd zijn best doen om een antwoord te geven, zelfs als het antwoord niet klopt,” waarschuwt Robert. Hij illustreert het met biometrische data. Je hartslag schiet omhoog bij een besluit, maar waarom? “Had ik last van mijn maag, heb ik slecht geslapen, of kreeg ik net een hartje binnen van iemand op wie ik verliefd ben?” De AI ziet het verschil niet. Een zelfverzekerd antwoord is dus nog geen goed antwoord.

De rekening ligt bij jou

Stel dat de AI binnen de wet een reisorganisatie laat omvallen door slim te speculeren op de beurs, puur om jou een betere deal te bezorgen. Keurig legaal, klant tevreden, en toch lig je er niet lekker mee op het strand. Hoe maak je dat hanteerbaar? “Leg het degene die op vakantie wil gewoon voor,” zegt Robert. “Vind jij het acceptabel dat dit zou gaan gebeuren? Dan heeft diegene het zelf tegen een moralistisch kader kunnen houden.” Geef je een AI te veel uitvoeringskracht, dan raak je een stuk menselijke verantwoordelijkheid kwijt, terwijl je volgens de wet zelf aansprakelijk blijft. Robert vult aan dat je moet kunnen laten zien hoe de AI tot een besluit kwam. “Je moet kunnen laten zien dat het traceable is.” Zo houd je de mens aan het stuur.

Voor jou als bestuurder betekent dat niet dat je een AI moet wantrouwen. Het betekent dat je scherp weet waar je eigen oordeel onmisbaar blijft, juist bij besluiten waar belangen botsen, context ontbreekt of mensen geraakt worden. Het is een instrument dat je moet leren bespelen.

Kan een AI je strategie uitvoeren? Het hoe, binnen een scherpe scope, vaak verrassend goed, net als die vakantie. Maar dat is vaak niet het achterliggende doel. Het is de analyse, het helpen maken van een scherp plan. Het echte verschil zit toch bij iets dat een mens gaat doen, althans voorlopig. De AI gaat nog niet zelf op vakantie. De keuzes, de context, dat wat er mist, en de verantwoordelijkheid blijven bij jou. De mens verdwijnt niet, de rol verschuift. Naar welke rol precies, daarover gaat het tweede deel.

Benieuwd waar een AI jouw strategie-executie wel en niet verder helpt? Plan een gesprek met ons. Dan kijken we samen waar de techniek je tijd bespaart en waar jij aan het stuur moet blijven.