In de vorige delen zagen we wat een AI wel en niet kan, en hoe de rol van de mens verschuift naar die van piloot. Maar één vraag blijft over, wat doe je met alles wat zich niet laat sturen? Juist daar, in het onvoorspelbare, zien Robert Timmer van The-Paradox en Dolf L'Ortye iets waardevols. Want de grootste strategische kansen ontstaan vaak niet op de tekentafel. Ze ontstaan tijdens de uitvoering.

We gaan altijd te hard

“We zullen met AI ook altijd te hard willen gaan. Dat doen we eigenlijk met alle technologieën,” zegt Robert. Binnen vijftien jaar zou alles elektrisch zijn, de fysieke winkel zou verdwijnen, tachtig procent van de banen zou sneuvelen. “We gaan meteen tegen alle uiterste randen aan lopen,” van doemdenken tot grenzeloos optimisme. En vrijwel nooit komt het uit. “De realiteit is dat dit soort veranderingen, ondanks dat deze echt hard gaat, over het algemeen veel langzamer gaan dan we willen.” Eerst lopen we ergens tegenaan, dan remt de regelgeving, en langzaam vinden we een optimum. De winkels zijn er trouwens nog, want mensen willen een beleving.

Je beste ideeën zijn ongelukken

Mensen zijn voorspelbaar irrationeel. We komen terug op onze eigen uitspraken, we wijken af van het plan. Robert ziet dat juist als iets waardevols. “Die voorspelbare irrationaliteit die in mensen zit, die we kunnen wegrationaliseren met AI, is stiekem iets heel moois,” zegt hij. “Heel veel dingen in het leven zijn eerder succesvol uitgevallen ongelukken dan succesvol bedachte strategieën.” Dolf trekt die gedachte door. “Als je één ding honderd procent zeker weet van strategie, is het dat die nooit uitkomt.” En Robert vult aan, “Als je hem van tevoren vertelt, komt hij gegarandeerd niet uit.” De kunst is om die toevalstreffers te herkennen, in plaats van ze glad te strijken.

De AI als gezelschap

Eén observatie van Robert blijft hangen. Hij ziet dat AI de laatste jaren vooral voor heel iets anders wordt gebruikt dan werk. “De meest populaire reden om AI te gebruiken is coaching en companionship,” zegt hij. Een volstrekt rationele machine blijkt voor veel mensen empathischer dan de mensen om hen heen. Het raakt aan twee diep menselijke behoeftes, jezelf verbeteren en niet alleen zijn. “Eigenlijk heel triest dat we dat bij een AI gaan vinden,” zegt hij. “Dat zegt iets over onze samenleving.” En het zegt iets over jouw organisatie. “Als je weet dat je medewerkers op die manier persoonlijk AI gebruiken, dan moet je daar wat mee.” Het laat namelijk zien hoe sterk gedrag meespeelt, en gedrag is uiteindelijk wat een strategie doet slagen of stranden.

Vang de vluchtige momenten

Voor Dolf is een strategie uiteindelijk een kader rondom een richting, en onderweg gebeurt van alles. Die momenten herkennen en ernaar handelen, dat is bij uitstek de rol van de ondernemer. Het lastige is dat ze zo vluchtig zijn. “Er doet zich iets voor, je koppelt in je hoofd een paar dingen aan elkaar en denkt, hé, ik zie hier iets,” zegt Dolf. “Die informatie zou in wezen context moeten zijn voor een AI. Maar krijg dat er ook maar eens in op dat moment.” Robert wijst op de blinde vlekken die zijn AI-agenda-assistent na elk gesprek laat zien. “Stel je voor dat je na iedere interactie een overzicht krijgt van je blind spots. Wat heb ik nou gemist?” Want we zijn gehaast en bevooroordeeld. “De kans dat ik op dat moment opensta om oprecht te luisteren en alle signalen op te pikken, is heel erg klein.” Of, zoals Dolf het platter zegt, “we hebben gewoon geen tijd.”

Daar ligt de kern. Hoe slim de techniek ook wordt, het zijn je mensen die het verschil maken, juist op de momenten die geen model kan vangen. De kunst is om daar ruimte voor te houden, in plaats van alles te willen voorspellen. Wil je AI inzetten zonder het menselijke uit je organisatie te persen? Dan begint het gesprek bij gedrag, verantwoordelijkheid en ruimte voor toeval, niet bij de techniek. Laten we daar eens over praten.